6. Opanowanie zmysłów odbywa się stopień po stopniu.
7. Te trzy składniki jogi – koncentracja (dharana), medytacja (dhjana), skupienie (samadhi) – mają bardziej wewnętrzne oddziaływanie niż pięć poprzednich składników.
8. Nawet te trzy jednak są zewnętrznymi członami dla skupienia bez zalążka (nirbijasja).
9. Przemiana prowadząca do całkowitego powściągnięcia świadomości (citta) pojawia się, gdy nowo powstałe ukryte wrażenia zostają powściągnięte i nie poruszają się w momencie powściągnięcia świadomości.
10. Dzięki temu te ukryte wrażenia pozwalają umysłowi (citta) spokojnie przepływać z jednego momentu do następnego.
11. Umysł (citta) ulega przemianie przez integrację zanikającego rozproszenia i pojawiającego się skupienia.
12. Innymi słowy, umysł ulega przemianie(parima) poprzez skupienie jako ciągłość powstawania i uciszania percepcji.
13. Umysł ulega przemianą według trzech linii:
- zmian w formie cech (dharama)
- zmian czasowych (laksana)
- zmian jakościowych (avastha)
- w elemenach i narządach psychicznych.Cechy każdego przedmiotu są niezmienne pojawiające się i jeszcze nie nazwane cechy mają określoną formę.
14. Następowanie tych zmian prowadzi do odmienności przemian umysłu.
15. Samokontrola tych trzech rodzajów zmian – w formie cech, czasowych i jakościowych – pozwala na poznanie przeszłości i przyszłości.
16. Zmieszanie w umyśle dźwięku, znaczenia słowa i widzenia przedmiotu prowadzi do błędu poznawczego, gdyż każdy element zakłóca pozostałe, skupienie się na rozdzieleniu ich pozwala na poznanie mowy wszystkich istot.
17. Bez pośrednie obserwowanie ukrytych wrażeń pozwala na poznanie poprzednich wcieleń.
18. Skupienie na innej idei czyli pratjajasja pozwala na poznanie cudzego umysłu.
19. Jeśli przedmiot tej percepcji nie jest aktualnie obecny w umyśle osoby, widziana jest tylko myśl a nie przedmiot.
20. Kiedy różnica między formą a ciałem jest obserwowana z opanowaniem zmysłów, oko jest wolne od przybywającego światła i moc spostrzegania jest powstrzymywana.
21. Podobnie przez opanowanie innego postrzegania – dźwięku, zapachu, smaku, dotyku – może zniknąć.
22. Przez posiadanie samokontroli nad życzliwością pojawia się siła dawania radości.
23. Efekty mogą pojawic się natychmiast (sopakraman) lub powoli (nirupakraman), przez skupienie na nich lub studiowanie znaków (aristebhyah) następuje poznanie kresu życia (aparanta).
24. Skupienie na opanowaniu siły takiej jak siła słonia lub siła innych istnień, pozwala osiągnąć te moce.
25. Koncentracja na świetle umysłu prowadzi do poznania rzeczy subtelnej, ukrytej i oddalonej.
26. Medytacyjne skupienie się na słońcu (surya) pozwala na poznanie wszechświata.
27. Medytacyjne skupienie się na księżycu (candra) pozwala na poznanie położenia gwiazd.
28. Medytacyjne skupienie się na Gwieździe Polarnej (dhruve) pozwala na poznanie orbit planet i gwiazd.
29. Medytacyjne skupienie się na energii ośrodka pępkowego pozwala na poznanie ładu ciała.
30. Medytacyjne skupienie się na jamie gardła usuwa głód i pragnienie.
31. Medytacyjne skupienie się na tubie żółwia umacnia stałość.
32. Medytacyjne skupienie się na świetle w głowie pozwala na intuicyjne widzenie doskonałości.
33. Lub wszystko to może być osiągnięte w przebłysku oświecenia.
34. Medytacyjne skupienie się na sercu pozwala na zrozumienie umysłu.
35. Doświadczenie pary przeciwieństw widzenia czystej egzystencji zmieszanej z całkowicie czystą świadomością. Medytacyjne skupienie się na różnych cechach jednej i drugiej pozwala na poznanie natury czystej świadomości.
36. W rezultacie tego doświadczenia i medytacji rodzą się następujące odczucia zmysłowe – słyszenie, czucie, widzenie, smakowanie, powonienie.
37. Dla umysłu obróconego na zewnątrz, organy zmysłowe są doskonałe, ale ich moce są przeszkodami dla osiągnięcia najwyższego stanu duszy.
38. Przez rozluźnienie związania z ciałem i doświadczenie przejścia, umysł może wejść w inne ciało.
39. Przez opanowanie strumienia energii w głowie i szyi (udana) można chodzić po wodzie, błocie, kolcach itp. Przeszkodach nie przylegając do nich lub swobodnie opuścić swoje ciało.
40. Opanowanie nurtu energii przechodzącej przez splot słoneczny (samana) prowadzi do wystąpienia ognia w ciele.
41. Przez skupienie się na opanowaniu drogi dźwięku w przestrzeni można osiągnąć boskie słyszenie.
42. Przez skupienie się na związku ciała i przestrzeni i popadnięciu w stan lekkości jak bawełna, można podróżować w przestrzeni.
43. Kiedy umysł całkowicie uwolni się od świata zewnętrznego nastąpi stan wielkiej bezcielesności – wówczas podniesie się zasłona skrywająca światłość umysłu.
45. Przez poznanie wymiarów bytów – grubego, subtelnego, wewnętrznego, inherentnego, celowego – można pokonać żywioły.
46. Jako efekt pokonania żywiołów pojawiają się nadzwyczajne zdolności do stawania się nieskończenie małym jak atom, osiągnięta zostaje doskonałość ciała, poza prawami fizyki.
47. Piękność, wdzięk, siła, i trwałość diamentu składają się na doskonałość ciała.
48. Władanie nad zmysłami następuje poprzez opanowanie procesów percepcji, ich wewnętrznej natury, świadomości siebie, połączenia, celowości.
49. W wyniku tej doskonałości następuje uniezależnienie percepcji od tych organów, zmysły działają z szybkością umysłu, bez wpływu zjawisk zewnętrznych.
50. Kto jest zdolny do odróżniania Jaźni (Purusza) od czystej egzystencji (Sattwa), ten osiąga zdolność poznania wszechrzeczy.
51. Kiedy ktoś jest wolny od pragnieniowości, zalążki cierpienia zanikają, następuje stan nie uwarunkowanego istnienia jaźni.
52. W wyniku kuszenia mistrza przez wzniosłych, musi on unikać przywiązania i dumy inaczej cierpienie powróci.
53. Medytacyjne skupienie na następstwie pojedynczych momentów w czasie prowadzi do powstania poznania zrodzonego z rozróżniania.
54. Prowadzi to do mówienia o rzeczach odróżniając je bez ograniczenia, odmienności, pochodzenia, właściwości lub miejsca.
55. W ten sposób poznanie przez rozróżnianie powoduje nieciągłość wszystkich przedmiotów i warunków świata zjawisk.
56. Osiągnięcie całkowitej czystości jaźni i egzystencji, prowadzi do stanu nie uwarunkowanego istnienia jaźni przynosząc wolność jaźni.
Z sanskrytu przetłumaczył Leon Cyboran.
